Uzupełnij formularz kontaktowy i prześlij go do nas
Relacje pomiędzy spółkami w ramach grup kapitałowych stanowią jeden z kluczowych obszarów współczesnego prawa handlowego. Zrozumienie, czym jest spółka dominująca, jakie kryteria decydują o uznaniu jednego podmiotu za dominujący wobec innego oraz jakie konsekwencje prawne wiążą się z tym statusem, jest niezbędne zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla osób zarządzających strukturami korporacyjnymi. W niniejszym artykule przedstawiamy kompleksowe omówienie instytucji spółki dominującej – od definicji ustawowej, przez przesłanki uznania, aż po obowiązki informacyjne i odpowiedzialność w grupach spółek.
Zgodnie z art. 4 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych, spółką dominującą jest spółka handlowa, która spełnia co najmniej jedną z określonych w tym przepisie przesłanek. Definicja ta ma charakter zamknięty – aby uznać dany podmiot za spółkę dominującą, musi zaistnieć jeden z wymienionych w ustawie stanów faktycznych.
Warto podkreślić, że KSH posługuje się pojęciem spółki handlowej, co oznacza, że spółką dominującą może być zarówno spółka kapitałowa (sp. z o.o., prosta spółka akcyjna, spółka akcyjna), jak i spółka osobowa (jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna). Z kolei spółką zależną – co ma istotne znaczenie praktyczne – może być wyłącznie spółka kapitałowa.
Kodeks spółek handlowych wymienia sześć podstawowych przesłanek, których spełnienie pozwala uznać daną spółkę za dominującą wobec innego podmiotu:
a) Dysponowanie większością głosów – spółka dominująca to ta, która dysponuje bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innej spółki kapitałowej, także na podstawie porozumień z innymi osobami. Przy obliczaniu liczby głosów uwzględnia się nie tylko głosy przysługujące bezpośrednio, ale także te, którymi spółka dysponuje na podstawie porozumień z innymi osobami.
b) Prawo powoływania zarządu – spółka jest dominująca, jeśli jest uprawniona do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej), także na podstawie porozumień z innymi osobami.
c) Prawo powoływania rady nadzorczej – analogicznie, uprawnienie do powoływania lub odwoływania większości członków rady nadzorczej innej spółki kapitałowej przesądza o dominacji.
d) Unia personalna w zarządach – członkowie zarządu spółki stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej). Ta przesłanka, zwana unią personalną, ma szczególne znaczenie praktyczne – może prowadzić do sytuacji, w której dwie spółki siostry są wobec siebie wzajemnie dominujące i zależne wyłącznie z uwagi na tożsamość osób zasiadających w ich zarządach.
e) Dominacja w spółkach osobowych – spółka dysponuje bezpośrednio lub pośrednio większością głosów w spółce osobowej zależnej, także na podstawie porozumień z innymi osobami.
f) Wywieranie decydującego wpływu – spółka wywiera decydujący wpływ na działalność spółki kapitałowej zależnej, w szczególności przez zawarcie między spółką dominującą a spółką zależną umowy przewidującej zarządzanie spółką zależną lub przekazywanie zysku przez taką spółkę.
Ważne: Przy ustalaniu stosunku dominacji nie ma znaczenia, czy jeden z podmiotów rzeczywiście oddziałuje na inny. Istotna jest jedynie możliwość takiego oddziaływania.
Ustawodawca nie wprowadza odrębnej definicji spółki zależnej – jest nią każda spółka, wobec której inny podmiot spełnia przesłanki spółki dominującej. Innymi słowy, spółka zależna to spółka kontrolowana przez spółkę dominującą.
Spółka zależna zachowuje odrębność prawną i osobowość prawną (o ile jest spółką kapitałową), jednak jej działalność podlega wpływowi spółki dominującej. W praktyce gospodarczej spółki zależne są wykorzystywane m.in. do:
W praktyce mogą wystąpić sytuacje, w których dwie spółki wzajemnie dysponują większością głosów (tzw. dominacja krzyżowa). Kodeks spółek handlowych przewiduje w takich przypadkach mechanizmy rozstrzygania kolizji:
Spółka dominująca ma obowiązek zawiadomić spółkę kapitałową zależną o powstaniu stosunku dominacji w terminie dwóch tygodni od dnia powstania tego stosunku. Zawiadomienie nie wymaga szczególnej formy, jednak dla celów dowodowych zaleca się formę pisemną.
Konsekwencje braku zawiadomienia – niezawiadomienie spółki zależnej w terminie skutkuje zawieszeniem wykonywania prawa głosu z akcji albo udziałów spółki dominującej reprezentujących więcej niż 33% kapitału zakładowego spółki zależnej. Zawieszenie to nie jest jednak trwałe – ustaje z chwilą dokonania zawiadomienia, przy czym odwieszenie następuje ze skutkiem od momentu dokonania zawiadomienia.
Zgodnie z art. 6 § 4 KSH, określone podmioty mogą żądać od spółki handlowej informacji, czy pozostaje ona w stosunku dominacji lub zależności wobec określonej spółki. Krąg podmiotów uprawnionych obejmuje:
Żądanie udzielenia informacji oraz odpowiedzi powinny być złożone na piśmie. Odpowiedzi należy udzielić w terminie 10 dni od otrzymania żądania.
Umowy między spółką dominującą a spółką zależną przewidujące zarządzanie spółką zależną lub przekazywanie zysku podlegają ujawnieniu w aktach rejestrowych spółki zależnej. Ujawnieniu podlegają w szczególności postanowienia dotyczące odpowiedzialności spółki dominującej za szkodę wyrządzoną spółce zależnej oraz za zobowiązania spółki zależnej wobec jej wierzycieli.
13 października 2022 r. weszła w życie jedna z najistotniejszych nowelizacji Kodeksu spółek handlowych ostatnich lat, wprowadzająca do polskiego porządku prawnego regulację grup spółek (prawa holdingowego). Nowelizacja ta – choć początkowo odrzucona przez Senat – ostatecznie została uchwalona przez Sejm i obowiązuje od 13 października 2022 r..
Zgodnie z art. 4 § 1 pkt 51 KSH, grupa spółek to spółka dominująca i spółka albo spółki zależne, będące spółkami kapitałowymi, kierujące się zgodnie z uchwałą o uczestnictwie w grupie spółek wspólną strategią w celu realizacji wspólnego interesu (interes grupy spółek), uzasadniającą sprawowanie przez spółkę dominującą jednolitego kierownictwa nad spółką zależną albo spółkami zależnymi.
Do utworzenia grupy spółek wymagane jest podjęcie uchwały przez zgromadzenie wspólników albo walne zgromadzenie spółki zależnej, wskazującej spółkę dominującą. Uchwała musi zostać podjęta większością 3/4 głosów.
Uczestnictwo w grupie spółek podlega ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Sądowym. Dopiero od momentu ujawnienia możliwe jest:
Jednym z kluczowych instrumentów wprowadzonych przez prawo holdingowe jest instytucja wiążących poleceń. Spółka dominująca może wydać spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek wiążące polecenie dotyczące prowadzenia spraw spółki, jeżeli jest to uzasadnione interesem grupy spółek.
Forma i treść polecenia – wiążące polecenie powinno być wydane w formie pisemnej lub elektronicznej pod rygorem nieważności. Treść polecenia musi wskazywać co najmniej:
Odmowa wykonania polecenia – spółka zależna ma obowiązek odmówić wykonania wiążącego polecenia, jeżeli jego wykonanie doprowadziłoby do jej niewypłacalności albo zagrożenia niewypłacalnością. W spółkach niebędących jednoosobowymi dodatkową przesłanką odmowy jest uzasadniona obawa, że polecenie jest sprzeczne z interesem spółki i wyrządzi jej szkodę, która nie będzie naprawiona w ciągu dwóch lat.
Spółka dominująca odpowiada wobec spółki zależnej uczestniczącej w grupie spółek za szkodę, która została wyrządzona wykonaniem wiążącego polecenia i która nie została naprawiona w terminie wskazanym w poleceniu, chyba że spółka dominująca nie ponosi winy. Odpowiedzialność ta ustalana jest z uwzględnieniem obowiązku lojalności wobec spółki zależnej podczas wydawania i wykonania wiążącego polecenia.
Jeżeli spółka zależna nie wytoczy powództwa o naprawienie szkody w terminie roku od dnia upływu terminu wskazanego w poleceniu, każdy wspólnik albo akcjonariusz spółki zależnej może wytoczyć powództwo o naprawienie szkody wyrządzonej tej spółce (tzw. actio pro socio).
Spółka dominująca odpowiada wobec wspólnika albo akcjonariusza spółki zależnej za obniżenie wartości przysługującego mu udziału albo akcji, jeżeli obniżenie było następstwem wykonania przez spółkę zależną wiążącego polecenia. Odpowiedzialność ta trwa jednak tylko do momentu pełnego naprawienia przez spółkę dominującą szkody wyrządzonej spółce zależnej.
Jeżeli egzekucja przeciwko spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek okaże się bezskuteczna, spółka dominująca odpowiada za szkodę wyrządzoną wierzycielowi spółki zależnej, chyba że nie ponosi winy lub szkoda nie powstała w następstwie wykonania wiążącego polecenia. Odpowiedzialność ta jest wyłączona, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo sprzedaż przedsiębiorstwa spółki zależnej.
Zgodnie z art. 200 KSH, spółka zależna będąca spółką z o.o. nie może obejmować ani nabywać udziałów spółki dominującej. Czynność taka jest bezwzględnie nieważna. W przypadku spółki akcyjnej przewidziano więcej wyjątków, jednak naruszenie zakazu może wiązać się z odpowiedzialnością solidarną członków zarządu.
Zgodnie z art. 214 § 3 KSH, członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce zależnej główny księgowy, radca prawny lub adwokat nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki dominującej.
Zawarcie przez spółkę zależną umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurentem lub likwidatorem spółki dominującej wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia spółki dominującej. Bez tej zgody umowa jest bezwzględnie nieważna.
Prawo holdingowe wprowadza szereg mechanizmów ochrony wspólników mniejszościowych w spółkach zależnych:
1. Czy spółka dominująca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki zależnej?
Zasadniczo nie, ponieważ każda spółka jest odrębnym podmiotem prawnym. Jednak w przypadku bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek, spółka dominująca może odpowiadać za szkodę wyrządzoną wierzycielom, chyba że nie ponosi winy lub szkoda nie powstała w następstwie wykonania wiążącego polecenia.
2. Czy spółka z o.o. może być spółką dominującą?
Tak. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, jako spółka kapitałowa, może być spółką dominującą wobec innych spółek kapitałowych, a także wobec spółek osobowych.
3. Co to jest unia personalna i jakie ma znaczenie?
Unia personalna to sytuacja, w której członkowie zarządu jednej spółki stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej spółki. Jest to jedna z przesłanek uznania za spółkę dominującą (art. 4 § 1 pkt 4 lit. d KSH). Może prowadzić do uznania spółek siostrzanych za wzajemnie dominujące i zależne.
4. Jakie są konsekwencje braku zawiadomienia o stosunku dominacji?
Niezawiadomienie spółki zależnej o powstaniu stosunku dominacji w terminie dwóch tygodni skutkuje zawieszeniem wykonywania prawa głosu z akcji albo udziałów spółki dominującej reprezentujących więcej niż 33% kapitału zakładowego spółki zależnej.
5. Czy grupa spółek powstaje automatycznie?
Nie. Utworzenie grupy spółek jest dobrowolne i wymaga podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników albo walne zgromadzenie spółki zależnej oraz ujawnienia uczestnictwa w KRS.
Spółka dominująca to podmiot, który – zgodnie z art. 4 Kodeksu spółek handlowych – spełnia jedną z określonych w ustawie przesłanek, pozwalających na wywieranie decydującego wpływu na inną spółkę (spółkę zależną). Status ten wiąże się z szeregiem obowiązków informacyjnych, w tym obowiązkiem notyfikacji spółki zależnej o powstaniu stosunku dominacji, a także z odpowiedzialnością za szkody powstałe w wyniku wykonania wiążących poleceń.
Wprowadzone w 2022 r. prawo holdingowe znacząco rozszerzyło ramy funkcjonowania grup spółek, wprowadzając instytucję grupy spółek, wiążące polecenia oraz mechanizmy odpowiedzialności spółki dominującej wobec spółki zależnej, jej wspólników i wierzycieli. Nowe przepisy – choć budzące kontrowersje i wymagające doprecyzowania w praktyce orzeczniczej – stanowią istotny krok w kierunku usystematyzowania relacji holdingowych w polskim porządku prawnym.
Dla przedsiębiorców zarządzających grupami kapitałowymi kluczowe jest zrozumienie zarówno uprawnień wynikających z pozycji spółki dominującej, jak i obowiązków oraz ryzyk związanych z tym statusem. W szczególności należy zwrócić uwagę na:
Kancelaria Royale to zespół ekspertów specjalizujących się w kompleksowym wsparciu przedsiębiorców w zakresie zakładania, sprzedaży i obsługi spółek w Polsce oraz za granicą. Na blogu dzielimy się praktyczną wiedzą dotyczącą prowadzenia działalności gospodarczej, prawa spółek, podatków, restrukturyzacji oraz ekspansji na rynki zagraniczne.
Publikowane materiały powstają z myślą o przedsiębiorcach, którzy szukają rzetelnych i praktycznych informacji pomocnych w podejmowaniu decyzji biznesowych. Poruszamy między innymi tematy związane z gotowymi spółkami, sprzedażą udziałów, zakładaniem firm w innych krajach, działalnością transportową oraz formalnościami związanymi z prowadzeniem biznesu.
Naszym celem jest przedstawianie skomplikowanych zagadnień w jasny i przystępny sposób, aby przedsiębiorcy mogli lepiej rozumieć możliwości, obowiązki i ryzyka związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Strona korzysta z plików cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Akceptuję politykę prywatności.
