Uzupełnij formularz kontaktowy i prześlij go do nas
Współczesny obrót gospodarczy coraz częściej opiera się na skomplikowanych strukturach organizacyjnych, w ramach których wiele podmiotów współdziała dla osiągnięcia wspólnego celu. Jedną z najpopularniejszych form takiej współpracy jest holding, czyli grupa spółek powiązanych relacją dominacji i zależności. Holding (grupa, koncern) to konglomerat spółek, które pod przewodnictwem jednej z nich zmierzają do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego.
Istotą holdingu jest podział ról poszczególnych podmiotów – jeden z nich zajmuje pozycję dominującą, a pozostałe stają się podmiotami kontrolowanymi. Spółka dominująca, zwana również spółką-matką, jest odpowiedzialna za wyznaczenie kierunku, w którym rozwija się organizacja, a także zarządza biznesem oraz kontroluje poczynania spółek podległych, określanych najczęściej mianem spółek-córek. Podmioty zależne skupiają się natomiast na działalności usługowej lub produkcyjnej, korzystając przy tym z know-how spółki-matki.
Kluczowym narzędziem umożliwiającym sprawne funkcjonowanie holdingu są porozumienia i umowy holdingowe. To właśnie one określają zasady współpracy, podział kompetencji, mechanizmy koordynacji oraz prawa i obowiązki poszczególnych podmiotów wchodzących w skład grupy. Właściwa koordynacja współdziałania operacyjnego uczestników takich holdingów wymaga koordynacji ich planów działalności operacyjnej.
Celem niniejszego artykułu jest kompleksowe omówienie istoty, rodzajów, korzyści i ryzyk związanych z porozumieniami i umowami holdingowymi, a także przedstawienie praktycznych wskazówek dla przedsiębiorców rozważających utworzenie lub funkcjonowanie w ramach struktury holdingowej.
Holding jest specyficzną formą organizacji gospodarczej polegającą na związku minimum dwóch podmiotów, który ma na celu maksymalizację ich zysków. Polskie prawo reguluje, że ten model współpracy mogą przyjąć jedynie spółki kapitałowe. Mimo ścisłej zależności o charakterze kapitałowo-własnościowym pomiędzy spółkami, każda z nich zachowuje swoją odrębną osobowość prawną.
Do istotnych cech holdingu odróżniających go od innych struktur należy:
Warto podkreślić, że pojęcie holdingu nie występuje w polskim prawodawstwie. Problematyka holdingu w Polsce doczekała się dość szerokiego omówienia w literaturze, choć odpowiedź na pytanie, co to jest holding, jest dosyć trudna ze względu na to, że nie wykształciła się jednolita definicja tego pojęcia.
W praktyce gospodarczej wyróżnia się dwa podstawowe modele holdingów:
Holding operacyjny – w tym modelu holding dzieli zysk wypracowany przez wszystkie spółki. Spółka dominująca pełni rolę centrum zarządzania i koordynacji, a spółki zależne działają jako jednostki operacyjne. Holding operacyjny charakteryzuje się aktywnym zaangażowaniem spółki matki w zarządzanie operacyjne spółek córek, koordynacją ich działań oraz dążeniem do synergii w całej grupie.
Holding finansowy – w tym modelu spółka dominująca koncentruje się przede wszystkim na zarządzaniu portfelem udziałów i akcji, a nie na bezpośrednim zarządzaniu operacyjnym spółek zależnych. Celem jest maksymalizacja wartości inwestycji poprzez odpowiedni dobór i nadzór nad spółkami portfelowymi.
Zgodnie z art. 4 § 1 pkt 5¹ Kodeksu spółek handlowych, grupa spółek oznacza spółkę dominującą i spółkę albo spółki zależne, będące spółkami kapitałowymi, kierujące się zgodnie z uchwałą o uczestnictwie w grupie spółek wspólną strategią w celu realizacji wspólnego interesu (interes grupy spółek), uzasadniającą sprawowanie przez spółkę dominującą jednolitego kierownictwa nad spółką zależną albo spółkami zależnymi.
Nowe regulacje z zakresu prawa holdingowego dotyczą w szczególności:
Nowelizacja Kodeksu spółek handlowych wprowadziła również szereg zmian w działaniu organów spółek kapitałowych, szczególnie poszerzono kompetencje rad nadzorczych.
Porozumienia i umowy holdingowe stanowią fundament prawny funkcjonowania grupy spółek. To właśnie one określają ramy współpracy, zasady podejmowania decyzji oraz mechanizmy rozwiązywania potencjalnych konfliktów wewnątrz holdingu.
Jak słusznie zauważono w doktrynie, w przypadku umowy holdingowej jedną z przyczyn braku regulacji prawnej jest to, że należy ona do umów, które z samego założenia pozostawiają ich stronom daleko idącą swobodę w kształtowaniu stosunku ich łączącego, co nie sprzyja prawnemu uregulowaniu holdingu. Umowa holdingowa nie jest umową wielostronną, lecz jest niezależnie zawierana przez podmiot nadrzędny z każdym z podmiotów kontrolowanych.
Głównym celem zawierania porozumień holdingowych jest:
Porozumienia holdingowe mogą obejmować różnorodne zagadnienia. Analizie poddawane są kwestie zawierania tzw. umów holdingowych z art. 7 k.s.h., porozumienia wspólników spółki oraz pozaumowne okoliczności powodujące ziszczenie się przesłanki wywierania decydującego wpływu na działalność innej spółki.
Zakres podmiotowy porozumień obejmuje:
Zakres przedmiotowy może dotyczyć:
Zgodnie z obecnym brzmieniem przepisu art. 7 § 1 k.s.h. umową holdingową jest zarówno umowa o zarządzanie spółką zależną, jak i umowa o przekazywanie zysku przez taką spółkę.
Projekt nowelizacji Kodeksu spółek handlowych zakładał uchylenie art. 7 k.s.h. odnoszącego się do tzw. holdingów umownych, a więc takich, gdy spółka dominująca i spółka zależna zawierają między sobą umowę o zarządzanie spółką zależną przez spółkę dominującą lub umowę o odprowadzanie zysku spółki zależnej do spółki dominującej.
Umowy o koordynacji operacyjnej stanowią jeden z najważniejszych rodzajów porozumień w ramach holdingu. Ich celem jest zapewnienie spójności działań wszystkich spółek wchodzących w skład grupy. Umowy te określają w szczególności:
Umowy o zarządzanie spółką zależną określają zakres i zasady sprawowania zarządu nad spółką córką przez spółkę matkę. Na warunkach określonych w takiej umowie spółka dominująca zobowiązuje się względem spółki zależnej do wykonywania czynności w zakresie zarządzania.
Umowy te mogą obejmować:
Porozumienia wspólników (shareholders’ agreements) to umowy zawierane między wspólnikami lub akcjonariuszami spółek wchodzących w skład holdingu. Ich celem jest uregulowanie wzajemnych praw i obowiązków oraz zabezpieczenie interesów poszczególnych stron.
Porozumienia wspólników mogą dotyczyć:
Umowy lojalnościowe mają na celu zapewnienie, że spółki zależne będą działać w interesie całej grupy, a nie tylko we własnym, jednostkowym interesie. Umowy te mogą zawierać:
Porozumienia holdingowe umożliwiają osiągnięcie wyższej efektywności operacyjnej poprzez:
Spółki holdingowe oferują znaczące korzyści podatkowe dla określonych podmiotów gospodarczych. Do najważniejszych należą:
Spółka holdingowa została skonstruowana jako korzystne rozwiązanie podatkowe z uwagi na oferowane zwolnienia od podatku dochodowego.
Holding ułatwia planowanie sukcesji oraz restrukturyzację przedsiębiorstwa:
Przedsiębiorcy w układzie holdingowym ograniczają ryzyko do majątku spółki zależnej, co oznacza, że inwestorzy nie ponoszą odpowiedzialności za błędne decyzje poszczególnych spółek.
Organy podatkowe mogą zakwestionować strukturę holdingową, jeśli uznają, że została utworzona wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowych. Przedsiębiorcy muszą być świadomi, że agresywna optymalizacja podatkowa w ramach holdingu może zostać uznana za obejście prawa.
W ramach holdingu istnieje ryzyko odpowiedzialności solidarnej spółki dominującej za zobowiązania spółek zależnych. Nowe regulacje prawa holdingowego przewidują zasady odpowiedzialności spółki dominującej wobec spółek zależnych i ich wierzycieli.
Jednym z kluczowych wyzwań w funkcjonowaniu holdingu jest potencjalny konflikt interesów pomiędzy spółką dominującą a spółkami zależnymi, a także pomiędzy interesem grupy kapitałowej a jednostkowym interesem spółki zależnej.
Prawo holdingowe służy rozwiązywaniu tego rodzaju dylematów – wskazuje sposób działania w sytuacji, gdy interes grupy i interes jednostkowy spółki zależnej niekoniecznie są ze sobą zbieżne.
Głównym wnioskiem płynącym z przeprowadzonej wykładni przepisów Kodeksu spółek handlowych jest niedoskonałość regulacji ustawowej wynikająca z kadłubowego charakteru polskiej regulacji prawa grup spółek oraz wysoce niejednoznacznego brzmienia obowiązujących przepisów. Sytuacja ta przekłada się na brak pewności prawa w odniesieniu do istnienia stosunków dominacji i zależności.
Ze względu na daleko idące ograniczenia, które ustawa nakłada na spółki pozostające w takich stosunkach, należy uznać, że brak możliwości jednoznacznego określenia istnienia stosunku dominacji i zależności narusza bezpieczeństwo obrotu gospodarczego oraz zasadę pewności prawa.
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech wyróżniających grupę spółek od innych typów relacji dominacji-zależności jest przyjęcie przez holding zobowiązania do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Praktycznym przejawem dążenia do osiągnięcia wspólnego interesu jest m.in. wydawanie wiążących poleceń przez spółkę dominującą spółkom zależnym.
Spółka dominująca może wydać spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek wiążące polecenie dotyczące określonych działań. Spółka dominująca wydaje wiążące polecenie w formie pisemnej lub elektronicznej pod rygorem nieważności.
Należy jednak pamiętać, że spółka zależna nie ma bezwzględnego obowiązku wykonywania wiążących poleceń spółki dominującej. Wykonanie wiążącego polecenia przez spółkę zależną uczestniczącą w grupie spółek wymaga uprzedniej uchwały zarządu spółki zależnej.
Nowe przepisy prawa holdingowego koncentrują się na kluczowej kategorii prawnej, jaką jest „interes grupy spółek”, a którą powinny kierować się spółki wchodzące w skład holdingu. To właśnie wspólny interes grupy leży u podstaw wyposażenia spółki dominującej w możliwość sprawowania kierownictwa nad spółkami zależnymi wchodzącymi w skład holdingu.
Nowe regulacje prawa holdingowego przewidują ochronę wspólników oraz akcjonariuszy mniejszościowych. Jest to istotne zabezpieczenie, które ma na celu zapobieganie nadużyciom ze strony spółki dominującej.
W związku z nowelizacją Kodeksu spółek handlowych pojawia się pytanie, czy spółki kapitałowe powinny dostosować swoje dokumenty korporacyjne do tych zmian. Ponieważ umowy oraz statuty spółek bardzo często zawierają powtórzenie regulacji kodeksowych, warto dokonać przeglądu ich treści, aby dostosować je do nowych przepisów.
Należy również zwrócić uwagę, że szereg przyjętych rozwiązań ustawowych przewiduje możliwość odmiennego uregulowania określonych zagadnień w umowach albo statutach spółek.
Polskie prawo nie zawiera regulacji umowy konsorcjum, aliansu strategicznego i umowy holdingowej – są to umowy nienazwane, których zawarcie jest dopuszczalne na zasadzie swobody umów (art. 353¹ k.c.). Zasada ta umożliwia zawieranie przez strony różnego typu umów, w których mogą one ułożyć swoje stosunki według własnej woli, pamiętając jednak o tym, by treść i cel umowy nie sprzeciwiały się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
W polskim prawie gospodarczym, w zakresie regulacji Kodeksu spółek handlowych, co do zasady prawo polskie nie definiuje pojęcia holdingu i szczególnych skutków prawnych takiej struktury organizacyjnej i właścicielskiej.
Nowelizacja Kodeksu spółek handlowych z 2022 roku wprowadziła do polskiego prawa nową instytucję, tj. „grupę spółek” i reguluje tzw. prawo holdingów, czyli stosunki podmiotów powiązanych stosunkiem dominacji i zależności. Wprowadzenie prawa holdingowego oraz zwiększenie zakresu działalności rad nadzorczych to najważniejsze zmiany w kodeksie spółek handlowych.
W krajach Unii Europejskiej funkcjonują różne modele regulacji holdingów. W niektórych państwach (np. w Niemczech) istnieje rozwinięte prawo koncernów, które szczegółowo reguluje relacje między spółkami w grupach kapitałowych. W innych krajach (np. w Wielkiej Brytanii) regulacje są mniej szczegółowe, a stosunki między spółkami kształtowane są przede wszystkim na podstawie umów.
Polskie regulacje, choć wprowadzają istotne zmiany, wciąż pozostają mniej rozwinięte niż np. niemieckie Aktiengesetz czy Konzernrecht. Wprowadzone rozwiązania będą jednak miały zastosowanie praktyczne tylko wówczas, gdy spółka dominująca dobrowolnie utworzy sformalizowaną grupę spółek. W konsekwencji poza zakresem regulacji pozostaną istniejące holdingi, w których spółki dominujące nie zechcą utworzyć sformalizowanej grupy spółek i stosować nowych zasad.
Holding operacyjny to struktura, w której spółka dominująca aktywnie uczestniczy w zarządzaniu operacyjnym spółek zależnych, koordynuje ich działania i dąży do osiągnięcia synergii w całej grupie. W operacyjnym holdingu to holding dzieli zysk wypracowany przez wszystkie spółki.
Umowa holdingowa nie została unormowana ani w kodeksie cywilnym, ani w innych aktach porządku krajowego. Jest to umowa nienazwana, której zawarcie jest dopuszczalne na zasadzie swobody umów (art. 353¹ k.c.).
Do głównych korzyści należą: efektywność operacyjna, centralizacja zarządzania, optymalizacja podatkowa, ułatwienie sukcesji i restrukturyzacji oraz ograniczenie ryzyka do majątku poszczególnych spółek zależnych.
Nie. Spółka zależna nie ma bezwzględnego obowiązku wykonywania wiążących poleceń spółki dominującej. Wykonanie wiążącego polecenia wymaga uprzedniej uchwały zarządu spółki zależnej.
Interes grupy spółek to kluczowa kategoria prawna wprowadzona przez nowelizację Kodeksu spółek handlowych. Oznacza wspólny cel gospodarczy, którym powinny kierować się spółki wchodzące w skład holdingu.
Do głównych ryzyk należą: ryzyko podatkowe (możliwość zakwestionowania struktury przez organy podatkowe), ryzyko odpowiedzialności solidarnej oraz ryzyko konfliktu interesów między spółką dominującą a spółkami zależnymi.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Kancelaria Royale to zespół ekspertów specjalizujących się w kompleksowym wsparciu przedsiębiorców w zakresie zakładania, sprzedaży i obsługi spółek w Polsce oraz za granicą. Na blogu dzielimy się praktyczną wiedzą dotyczącą prowadzenia działalności gospodarczej, prawa spółek, podatków, restrukturyzacji oraz ekspansji na rynki zagraniczne.
Publikowane materiały powstają z myślą o przedsiębiorcach, którzy szukają rzetelnych i praktycznych informacji pomocnych w podejmowaniu decyzji biznesowych. Poruszamy między innymi tematy związane z gotowymi spółkami, sprzedażą udziałów, zakładaniem firm w innych krajach, działalnością transportową oraz formalnościami związanymi z prowadzeniem biznesu.
Naszym celem jest przedstawianie skomplikowanych zagadnień w jasny i przystępny sposób, aby przedsiębiorcy mogli lepiej rozumieć możliwości, obowiązki i ryzyka związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Strona korzysta z plików cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Akceptuję politykę prywatności.
